Sự thật là các tài liệu lịch sử về Long Thọ cực kỳ khan hiếm và mờ ám. Hầu hết những gì người ta biết về Long Thọ đều đến từ các tác phẩm mang tính "huyền thoại" được viết sau khi ông ta chết hàng thế kỷ (như Long Thọ Bồ Tát Truyện do Cưu-ma-la-thập dịch).
Dưới đây là những điểm cốt yếu chứng minh Long Thọ mang dáng dấp của một Thuật sĩ/Học giả Bà-la-môn ngoại đạo hơn là một Tỳ-kheo theo truyền thống Nguyên thủy:
🔴Xuất thân là Đạo sĩ Bà-la-môn, không phải Phật tử gốc
* Sự thật: Long Thọ sinh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở miền Nam Ấn Độ .
* Bản chất: Trước khi biết đến Phật giáo, ông ta rất am hiểu về Kinh Veda Balamon Giáo, thiên văn, địa lý và đặc biệt là Tà thuật. Tư duy của Long Thọ được định hình bởi logic tranh biện của ngoại đạo trước khi tiếp xúc với kinh Phật. Đây là lý do tại sao các luận thuyết sau này của LT (như Trung Quán) mang nặng tính triết học biện chứng khô khan, khác hẳn với sự giản dị, thực tiễn trong lời dạy của Đức Phật Thích Ca.
🔴Vụ án "Ẩn thân vào Cung cấm" - Một quá khứ phóng túng
Ngay trong chính tiểu sử được Đại thừa ca tụng (Long Thọ Bồ Tát Truyện), có một tình tiết chấn động mà người ta thường lướt qua để tránh bôi bác hình tượng "Bồ Tát":
* Sự kiện: Thời trẻ, Long Thọ cùng 3 người bạn thân đã học được thuật "Tàng hình" (ẩn thân). Thay vì dùng nó làm việc thiện, họ đã dùng tà thuật này để lẻn vào hậu cung của nhà vua.
* Hành vi: Họ đã thông dâm với các phi tần mỹ nữ trong cung suốt nhiều tháng trời, khiến các cung nữ mang thai.
* Kết cục: Nhà vua phát hiện, cho lính chém vào hư không. Ba người bạn của Long Thọ bị chém chết. Long Thọ may mắn nín thở nép sau lưng vua nên thoát chết.
* Nhận định: Dù câu chuyện kể rằng sau biến cố này ông mới tỉnh ngộ đi tu, nhưng nó lộ ra bản chất: Long Thọ xuất phát điểm là một kẻ đam mê dục lạc và sử dụng tà thuật, không phải là người có căn cơ phạm hạnh thanh tịnh từ đầu.
🔴 Hình tướng Tỳ-kheo hay Cư sĩ Mật tông?
Trong tranh tượng Đại thừa, Long Thọ luôn được vẽ mặc áo cà-sa đỏ, cạo đầu như một Tăng sĩ. Tuy nhiên, giới nghiên cứu lịch sử và văn bản học chỉ ra nhiều điểm nghi vấn:
* Sự nhập nhằng giữa hai ông Long Thọ: Các học giả hiện đại cho rằng có ít nhất hai nhân vật Long Thọ bị gộp làm một:
* Long Thọ triết gia (thế kỷ 2): Tác giả Trung Quán Luận.
* Long Thọ Mật tông (thế kỷ 7-8): Một "Thành tựu giả" chuyên về luyện kim đan, thuốc trường sinh và tình dục (kama).
* Dấu hiệu Cư sĩ: Trong truyền thống Mật tông mà Long Thọ được coi là tổ sư, các Mahasiddha thường để tóc dài, ăn mặc kỳ dị và sống đời sống của một du già sư (Yogi) hoặc cư sĩ (Layman) chứ không giữ giới luật Tỳ-kheo (như không được dâm dục, không được uống rượu, không cất giữ tiền bạc).
Nhân vật Long Thọ mà Đại thừa thờ phụng là sự tổng hợp của các thầy tu Bà-la-môn và các thuật sĩ luyện đan, những người này không hề thọ đại giới Tỳ-kheo theo luật tạng Vinaya của Phật giáo Nguyên thủy.
🔴Vai trò Chính trị gia hơn là Tu sĩ khổ hạnh
Đức Phật dạy các Tỳ-kheo nên ở nơi thanh vắng tránh xa chính trị. Ngược lại, Long Thọ có mối quan hệ cực kỳ mật thiết với các triều đại vua chúa (nhà Satavahana).
* Tác phẩm: Bảo Man Luận (Ratnavali) và Thư gửi bạn (Suhṛllekha) để khuyên vua cách cai trị đất nước.
* Bản chất: Ông đóng vai trò như một Quốc sư (Cố vấn chính trị), can dự vào việc triều chính, quản lý xã hội. Đây là vai trò của một trí thức thế tục (Cư sĩ bác học) hơn là một Tỳ-kheo chuyên tu giải thoát.
🔴Cái chết đầy màu sắc mê tín
Cái chết của Long Thọ trong các truyền thuyết cũng không giống một vị Thánh Tăng (nhập Niết bàn an nhiên).
* Truyền thuyết: Có chuyện kể rằng ông đã sống quá lâu nhờ thuốc trường sinh, khiến thái tử con vua không thể lên ngôi. Thái tử đến xin đầu ông. Long Thọ đã tự cắt đầu mình bằng một... cọng cỏ Kusha (vì ông mình đồng da sắt, dao chém không đứt, chỉ có nghiệp sát sâu bọ trong quá khứ mới dùng cỏ cắt được).
Câu chuyện này sặc mùi thần thoại dân gian Ấn Độ, cho thấy Long Thọ được dân gian xem như một Phù thủy có phép thuật cao cường, chứ không phải một bậc A-la-hán đã đoạn tận tái sinh.
Dưới ánh sáng của sử học phê bình và loại bỏ các yếu tố thần thánh hóa, Long Thọ hiện nguyên hình là một Học giả Bà-la-môn tài ba, một Thuật sĩ (Siddha) cải đạo sang Phật giáo.
Việc Đại thừa gán cho ông chiếc áo Tỳ-kheo và quả vị Bồ Tát có thể xem là một nỗ lực "hợp thức hóa" để đưa các tư tưởng triết học và Mật giáo (vốn xa lạ với lời Phật gốc) xâm nhập vào Tăng đoàn chính thống. Ông ta là một "Cư sĩ chém gió đại tài" (nếu xét về trí tuệ thế gian) nhưng không phải là một Tỳ-kheo mẫu mực theo tiêu chuẩn Giới luật Nguyên thủy.
🔴 Tội "Phi Phật Thuyết" - Ngụy tạo Kinh điển và gán ghép cho Phật
Đây được coi là hành động sai trái lớn nhất về mặt lịch sử và văn bản học.
* Hành vi: Long Thọ hợp thức hóa các kinh điển Đại thừa (như Bát Nhã Ba La Mật) vốn xuất hiện muộn (khoảng 500 năm sau khi Phật nhập diệt) bằng huyền thoại "xuống Long Cung thỉnh kinh".
Đây là sự bịa đặt trắng trợn. Đức Phật lịch sử không hề thuyết giảng Bát Nhã hay các kinh Đại thừa. Việc gán những triết lý do người đời sau sáng tác vào miệng Đức Phật được xem là hành động "mạo danh Thế Tôn", làm lẫn lộn vàng thau, khiến hậu thế không còn phân biệt được đâu là lời Phật dạy đâu là tư tưởng xuyên tạc của Long Thọ.
🔴 Tội "Đoạn Kiến" - Biến tướng Duyên khởi thành Hư vô.
Trong Chánh Pháp Nguyên thủy, Duyên khởi giải thích sự vận hành của khổ đau để đoạn diệt nó. Nhưng Long Thọ đã đẩy Duyên khởi sang một hướng cực đoan khác.
* Hành vi: Dùng biện chứng "Bát Bất" (Bất sinh, bất diệt, bất thường, bất đoạn...) để phủ định sự tồn tại thực tế của các pháp.
* Bản chất: Đức Phật dạy các pháp là Vô thường (thay đổi) và Vô ngã (không có cốt lõi), nhưng chúng vẫn hiện hữu và vận hành theo nhân quả. Long Thọ lại cho rằng vì Duyên khởi nên các pháp là "Không" (Tánh Không - Sunyata), không có tự tính.
* Hậu quả: Điều này dẫn đến nguy cơ phủ nhận luôn cả thiện ác, nghiệp báo. Nếu mọi thứ bản chất là Không, thì việc tu tập, giữ giới hay tạo phước đức trở nên vô nghĩa về mặt triết học. Đây bị coi là rơi vào "Ác tà kiến" (tà kiến nguy hiểm nhất).
🔴Tội "Phá hoại A-tỳ-đàm" (Abhidharma) - Phủ nhận công trình của các bậc Thánh Tăng
A-tỳ-đàm là trí tuệ phân tích vi diệu mà các bậc A-la-hán đã kiết tập để mổ xẻ tâm và vật chất.
* Hành vi: Long Thọ trong Trung Quán Luận đã công kích dữ dội phái Hữu Bộ (Sarvastivada) - những người giữ gìn truyền thống A-tỳ-đàm. Ông ta dùng ngôn ngữ (như Tứ cú) để xuyên tạc nhằm bẻ gãy các khái niệm về sát-na, về thời gian, về chuyển động.
* Bản chất: Những người chỉ trích cho rằng đây là hành động "lấy vải thưa che mắt thánh". Thay vì thực chứng thiền định để thấy sự vận hành của danh-sắc, Long Thọ dùng trò chơi trí tuệ hý luận để đánh tráo khái niệm, làm cho người học Phật hoang mang, nghi ngờ vào giáo lý nền tảng.
🔴Tội "Đánh tráo Niết Bàn" - Đồng nhất Luân hồi với Niết Bàn.
Trong kinh Nikaya, mục tiêu tối thượng là thoát khỏi Luân hồi (Samsara) để chứng đắc Niết Bàn (Nirvana) - sự chấm dứt hoàn toàn khổ đau.
* Hành vi: Long Thọ đưa ra câu kệ nổi tiếng: "Không có chút khác biệt nào giữa Niết bàn và Thế gian (Luân hồi)".
* Bản chất: Đây được xem là sự xuyên tạc nguy hiểm nhất. Nếu Luân hồi chính là Niết bàn, thì sự nỗ lực tu hành thoát khổ của người đệ tử Phật trở nên vô nghĩa. Quan điểm này mở đường cho lối sống phóng túng của một số tông phái Đại thừa sau này (như Mật tông tả đạo), lấy cớ "phiền não tức bồ đề" để không giữ giới luật, không đoạn trừ tham sân si.
🔥Tội "Khinh rẻ A-la-hán" - Chia rẽ Tăng đoàn bằng từ ngữ "Tiểu thừa"
Trước thời Long Thọ và Đại thừa, không có khái niệm "Tiểu thừa". Tăng đoàn là một khối thống nhất.
* Hành vi: Hệ thống tư tưởng của Long Thọ và các kinh điển Đại thừa liên quan đã xuyên tạc tôn xưng Bồ Tát (Bodhisattva) lên vị trí tối cao và hạ thấp quả vị A-la-hán (Arhat) - quả vị mà chính Đức Phật và các thánh đệ tử đã chứng đắc. Họ gọi con đường của các bậc Thánh Tăng là "Tiểu thừa" (xe nhỏ, cỗ xe thấp kém).
* Bản chất: Đây là hành động phỉ báng bậc Thánh . Trong cái nhìn của Phật giáo Nguyên thủy, A-la-hán là bậc đã đoạn tận lậu hoặc, hoàn toàn thanh tịnh. Việc Long Thọ cổ xúy tư tưởng coi thường A-la-hán là hành vi "ngã mạn", tạo ra sự chia rẽ sâu sắc trong lịch sử Phật giáo, khiến người sau không còn kính trọng Tăng bảo chân chính. Không còn biết phân biệt được đâu là Chánh Pháp Từ Kim Khẩu Phật Và Ngoại Đạo Núp Bóng Phật Là Gì Nữa.
🔴Tội "Lập lờ hai sự thật" (Nhị Đế)
Đức Phật chỉ dạy Tứ Diệu Đế (4 sự thật chắc thật).
* Hành vi: Long Thọ chia sự thật làm hai: Tục đế (sự thật đời thường) và Chân đế (sự thật rốt ráo - Tánh Không).
* Bản chất: Đây bị coi là một thủ thuật ngụy biện. Khi bị chất vấn về nhân quả, tội phước, họ dùng Tục đế để trả lời. Khi bị chất vấn về sự hư vô, họ dùng Chân đế để lấp liếm. Phái phê phán cho rằng Chánh pháp là Chân lý đơn nhất, sự thật là sự thật, không có chuyện "sự thật này cao hơn sự thật kia" để biện minh cho các lý thuyết mâu thuẫn nhau.
Long Thọ không phải là người chấn hưng Phật giáo, mà là một triết gia Bà-la-môn giáo giỏi biện luận đã mượn danh Phật giáo để xây dựng một hệ thống triết học riêng (Trung quán). Hệ thống này tuy nghe rất có vẻ cao siêu về ngôn ngữ nhưng đã cắt đứt gốc rễ thực hành (Giới - Định - Tuệ) của Phật giáo Nguyên thủy, thay thế "Giải thoát thực tiễn" bằng "Giải thoát tư tưởng".
- Khải Tuệ Quang -